Saturday, 11 August 2018

MINARA YA MAWE (Georgia Guidestones)
YA AJABU JIMBONI GEORGIA MAREKANI
(Miongozo - Maelekezo ya Kwenye Mawe ya Georgia)
Moja ya Lugha zilizotumika ni KISWAHILI.

Minara hiyo ya mawe ya Georgia ya iliyochongwa kwa kutumia madini ya graniti ilikamilika kujengwa mwaka 1980 na iko katika mkoa wa Elbert, kwenye jimbo la Georgia, nchini Marekani. Mawe hayo yana ukubwa wa futi 19 na nchi 3 sawa na mita 5.87na yana uzito wa jumla ya Paundi 237,746 sawa na kilogram 107,840.

Yanapatikana umbali wa kilomita 145 Mashariki mwa Atlanta, na umbali wa kilomita 15 kaskazini mwa katikati ya Elberton. Minara hiyo pia ipo umbali mfupi kutokea mashariki mwa barabara kuu ya Georgia (Georgia Highway 77 - Hartwell Highway), na ina weza kuonekana kutoka kwenye barabara hiyo. Ishara ndogo kando ya barabara zinaonyesha wapi mawe hayo yalipo kwa kibao kilicho andikwa "Guidestones Rd."

Kwenye minara hiyo kuna Seti ya miongozo 10 (guidelines) iiliyochongwa kwenye mawe hayo kwa kutumia lugha nane za kisasa, ambazo ni Kiingereza (English), Kihispaniola (Spanish), Kiswahili, Kihindi, Kiebrania Hebrew, Kiarabu (Arabic), Kichina (Chinese) na Kirusi (Russian).

Na jumbe fupi zimeandikwa kwa juu ya minara katika lugha nne za kale ambazo ni Kibabeli (Babylonian - in cuneiform script), Kigiriki cha kale (Classical Greek), Kisanskrit Lugha ya kale ya Kihindu (Sanskrit) na lugha ya kale ya Kimisri (Ancient Egyptian - hieroglyphs).

Mnamo Juni 1979, mwanamume mwenye kutumia jina bandia (pseudonym) la Robert C. Christian aliwasili kwenye Kampuni ya Kuchonga Graniti au Matale (Elberton Granite Finishing Company) kwa niaba ya kikundi kidogo cha Wamarekani waaminifu (loyal Americans), na kuagiza achongewe Minara ya mawe makubwa ya madini ya Graniti. Akawaambia kwamba mawe  hayo yatatumika kama dira, kalenda na saa, na lazima yawe na uwezo wa stahimilia matukio ya majanga ya kiasili.

Mtu aliyemkuta akijulikana kwa jina la Joe Fendley alidhani kuwa Christian alikuwa na upungufu wa akili na alijaribu kumkatisha tamaa kwa kumuonyera gharama kubwa kubwa zitakazo karibiana nazo kwenye mradi huo ambao kampuni hiyo ingemtoza, kwa sababu kungehitajika zana maalumu za kuchongea mawe hayo lakini mtu yule aliendelea kushikilia kuwa anahitaji achongewe mawe makubwa ili aweke ujumbe uliokusudiwa kutoka kwa watu walomtuma.

Mwishowe alikubaliwa na kutakiwa aonane na mtunza mahesabu wao ili aweze kulipia gharama. Wakati wa kutoa malipo, Christian alielezea kwamba yeye anawakilisha kikundi ambacho kilikuwa kikipanga mipango ya mwongozo kwa miaka 20 ijayo, na ni kundi ambalo halitaki lijulikane na yeyote yule.

Christian alileta michoro na vipimo (model) yaani mfano mdogo wa hayo mawe yatakavyo kaa au yatakavyokua akiambatanisha na vidokezo vya kurasa kumi vya vipimo vya eneo husika.

Makaratasi yakionyesha ardhi ya ekari tano ilinunuliwa na Christian mnamo Oktoba 1, 1979, kutoka kwa mmiliki wa awali wa shamba bwana Wayne Mullinex. Mullinex na watoto wake walipewa haki ya maisha ya kulisha mifugo yao kwenye eneo husika.

Minara ilikamilika mwezi Machi 22, 1980, mbele ya watazamaji wapatao mia 100 au 400 waliudhuria ufunguzi wake. Christian baadaye alihamisha umiliki wa ardhi pamoja na hiyo minara kwa uongozi kwa mkoa wa Elbert.

Kufikia mwaka 2008, Minara hiyo ya mawe yaliharibiwa kwa kupigwa rangi na kuchorwa graffiti yenye kauli mbiu Kifo kwa utaratibu mpya wa dunia (Death to the new world order).

Gazeti la wired nchini Marekani liliandika kuwa uharibifu huo kuwa ni "tendo la kwanza kubwa la uharibifu katika historia ya 'guidestones' (the first serious act of vandalism in the guidestones' history").

Mnamo Septemba 2014, mfanyakazi wa idara ya matengenezo ya mkoa wa Elbert  aliwasiliana na FBI wakati mawe hayo yalipoharibiwa kwa michoro ya graffiti moja ya maneno yalioandikwa kwenye hayo mawe ni  "Mimi ni Isis, mungumke wa upendo" (I Am Isis, goddess of love).

Ujumbe au Amri kumi zolizoandikwa kwenye Mawe hayo ni haya, Lugha ya Kiswahili na Kiingereza.


LUGHA YA KISWAHILI ILIYOTUMIKA

1. DUMISHA BINADAMU CHINI YA MILIONI (MIA) TANO (500, 000,000) KULINGANA NA ASILI YA MAKAZI YAO.

2. ONGOZA UZAZI KWA HEKIMA ENEZA AFYA NA USTAWI KWA WOTE.

3. TUNGA LUGHA MPYA YA KUUNGANISHA BINADAMU

4. TULIZA HAMAKI -- DINI -- MILA -- MAMBO YOTE NI KWA AKILI NA BUSARA 

5. LINDA WATU NA MATAIFA KWA SHERIA NA HAKI ZA MAHAKAMA

6. MATAIFA YOTE YAJITAWALE NA YATATUE MATATIZO YAO KWENYE KORTI LA ULIMWENGU.

7. ACHILIA MATAWALA MADHALUMU

8. LINGANISHA HAKI ZA WATU NA ZA MATAIFA 

9. TUNZA UKWELI UZURI NA UPENDO TAFUTA USIKIZANO WA: DAIMA 

10. KUSIWE NA MARADHI MABAYA DUNIANI IPE MAUMBILE NAFASI IPE MAUMBILE NAFASI

LUGHA YA KIINGEREZA ILIYOTUMIKA.

1. MAINTAIN HUMANITY UNDER 500,000,000 IN PERPETUAL BALANCE WITH NATURE.

2. GUIDE REPRODUCTION WISELY — IMPROVING FITNESS AND DIVERSITY.

3. UNITE HUMANITY WITH A LIVING NEW LANGUAGE.

4. RULE PASSION — FAITH — TRADITION — AND ALL THINGS WITH TEMPERED REASON.

5. PROTECT PEOPLE AND NATIONS WITH FAIR LAWS AND JUST COURTS.

6. LET ALL NATIONS RULE INTERNALLY RESOLVING EXTERNAL DISPUTES IN A WORLD COURT.

7. AVOID PETTY LAWS AND USELESS OFFICIALS.

8. BALANCE PERSONAL RIGHTS WITH SOCIAL DUTIES.

9. PRIZE TRUTH — BEAUTY — LOVE — SEEKING HARMONY WITH THE INFINITE.

10. BE NOT A CANCER ON THE EARTH — LEAVE ROOM FOR NATURE — LEAVE ROOM FOR NATURE.

Coordinates34°13′55″N 82°53′40″W


TAADHARINI NA HAYA MATUMIZI YA MADAWA.

Siku hizi kumekuwa na ongezeko kubwa sana la wataalam (?) walio ingilia fani za utabibu. 
Wengi wetu tunasikia au kusoma matangazo mbalimbali ya aidha waganga wa Kienyeji au awa wengine wanaodai kutibia kwa madawa ya KISUNNAH.

Hapa nitawazungumzia awa wa mitishamba iliyobadirishwa jina kwa kuitwa DAWA ZA KISUNNAH wakiwa na maana kuwa Mtume (saw) aidha alitumia au aliagiza tujiponyeshe kutokana na kitu fulani au zilitumika na yeye akazinyamazia kwa maana kuwa zinafaa.

Nakumbuka zamani ila si sana, tukiwaona Wazigua/wasambaa na Wamasai sana ndio wakiuza dawa za kienyeji, upande wa pili kulikuwa na madawa ya Kiarabu. Kwa pale Dar kulikuwa na duka moja maarufu sana kona ya mtaa wa Sikukuu na Uhuru likiitwa duka la Totti na kulikuwa na mengine maeneo ya Kariakoo, pia kulikuwa na mtu maarufu akiitwa Salehe Madawa.

Baadae sana kuanzia mwaka 2000 kati kukazuka watu wachache haswa nje ya misikiti, wakiuzauza Habatsouda, Asali na vichupa vya uturi na ungaunga wa madawa ya mizizi. Dawa hizi zikaja kupata umaarufu wa ghafla na wengi wakajiingiza kwenye uuzaji wa hayo madawa na kuyapachika jina la Madawa ya Kisunnah.

Binafsi si kwamba nakataa kuwa hakuna uponywaji kwa kutumia dawa za miti shamba (Herbal Medicines) nakubali sana, ila kama ilivyo kwa madawa ya hospitalini ambayo watoaji wake wamesomea hiyo taaluma, na hata uku kwenye tiba mbadala, nako pia kunatakiwa kuwepo na wataalamu ambao wamesomea hizo tiba na si kusomea tu kwa wiki moja au mwezi mmoja, lah hasha, ni kusomea kwa miaka kadhaa ili mtu kweli awe mahiri kwenye kutoa hizi tiba.

Waganga wetu awa ukiongea nao, utawasikia wakijilinda kwa maneno mazuri sana, kama vile bi'idhnillah utapona tu. Wengi kwa kusikia neno ili wamekuwa wakiingia na imani kuwa MwenyeziMungu ndio anayeponya na hizi dawa ni sababu tu ya kupelekea uponywaji huo.

Watu wengi wamajikuta wakiingia mkenge na kuwaamini waganga njaa awa kwa kuwaamini na kununua dawa zao ambazo ni aghlabu sana kuponyesha watu. Tena si ajabu ukawasikia hata Wamasai nao wakitangaza dawa zao na kukwambia kuwa za kwao ni zaidi ya zile za Kisunnah, maana nao washaona kuwa kuna ushindani, nao imebidi wabuni slogan mpya kuwa za kwao ni zaidi ya sunnah.

Ni kweli kabisa, sote tunategemea uponywaji kutoka kwa MwenyeziMungu, na hizo dawa ni sababu tu, lakini hata hivyo hatupaswi kujilia dawa ovyo ovyo au tukamwamini kila muuza dawa kuwa ana dawa mujarabu eti tu kwa kuwa mponyaji ni MwenyeziMungu na hizo dawa ni sababu tu, na ndio maana uwezi kukuta mgonjwa wa Malaria akapewa Asprin au panadol tu, kwa kuamaini kuwa bi'idhnillah atapona, la hasha, atapewa dawa husika iliyofanyiwa majaribio na kuhakikishiwa kuwa ndio yenye kuuwa vijidudu (parasites) vya Maralia kisha hapo ndio neno bi'idhnillah linaweza kutumika.

Lakini sivyo kwa matabibu wetu awa, ambao ukiwadadisi sana utawasikia wakisema mbona hata hizo dawa za mahospitalini pia wakati mwingine watu awaponi na wanakufa au kudhurika na hayo madawa!?

Ni kweli na ndio maana dawa za hospitalini zote zimewekwa taadhari na maelezo ya kina kuwa ukiwa na hali fulani au ukiwa unatumia kitu fulani usitumie hizo dawa na pia wanaelezea athari zake kiafya kabla ujaanza kuzitumia na si kujitungia tungia tu masharti.

Mnifahamu hapa, sina lengo la kuwakataza watu wasitumie hizo dawa zilibatizwa jina la Dawa za Kisunnah, lah hasha, lengo langu haswa watu wanapaswa kuwa makini na waangalifu sana, na ikiwezekana serikali hiingilie kati swala hili ili kuepusha madhara zaidi kwa watumiaji wake.

Ndio tumeambiwa kuwa kila ugonjwa una dawa yake, lakini si wote wajitangazao wanajuwa hizo dawa ziwe za kienyeji, miti shamba au hizi za kienyeji zilizopandishwa daraja na kuitwa za Kisunnah.

Dawa zote aidha ziwe za Hospitalini. Waganga wa Kienyeji au za Kisunnah, zinapaswa kuwa salama na kutolewa na watu ambao ni wataalam wa hizo dawa na si kila mwenzangu na mie kujitia uganga wa kutaka kuchezea miili ya watu.

Swali la Kujiuliza, unapohitaji dawa za miti shamba, kuna vipimo vyovyote vya kiafya ambavyo ufanyika kabla ya kupewa dawa husika?
Je wanajuwaje kuwa kipimo hiki au kile ndio sahihi kulingana na ugonjwa wako, je wanajuwa historia yako kiafya?

Magonjwa mengine ni dalili ya kusumbuliwa na mamtatizo mengine yaliyojificha, mfano mwanamume anaweza kulalamika kuwa ana upungufu wa nguvu za kiume, kumbe tatizo lake linatokana na Magonjwa mengine kama vile kisukari au saratani au Msongo wa mawazo au amekuwa ni mtumiaji wa muda mrefu wa aina fulani ya dawa kwa mfano dawa za kudhibiti msukumo wa damu (BP), vilevile yawezekana ni aliokuwa nao yaani ni mwenye Umri mkubwa au ni ukosefu wa usingizi wa kutosha na wakati mwingine ni Matatizo ya kihomoni tu.
Sasa haiwezekani mtu alalamike kuwa ana tatizo kisha apewe dawa bila kujuwa sababu ya ilo tatizo lake na icho ndicho kinacho fanyika uko mitaani.

Naandika hivi kwa sababu athari za matumizi ya haya madawa ya kienyeji na haswa hzi dawa za kuongeza nguvu za kiume zimekithiri sana siku hizi, mtu ili aonekane kuwa mahiri basi lazima akubali kuwa ana uwezo wa kutoa dawa za kuongeza uwezo wa jimai (Nguvu za Kiume) na mbaya zaidi hakuna ugonjwa unao mshinda.

Wapo watu wanalia baada ya kutumia dawa mbali mbali, kiasi wamejikuta kuwa yale walioyategemea yamekuwa ni kinyume chake kabisa.

Wengine wanalalamika kuwa zamani gari zao ilikuwa ukiziwasha (Kupiga start) ni kisi cha mara mbili tatu gari inawaka, japo kwa kusua sua lakini kiasi inatembea, lakini siku hizi tangia watumie hizo dawa, gari zao shurti kwa kusukumwa tena karibu na nusu ya safari, kiasi hata gari ikiwaka hata huyo abiria anapoteza hamu yote ya safari... Na Dereva nae hata nusu safari hafiki, kiasi robo safari tu, sekunde therathini nyingi, gari lishazima kabisa, hapo tena mpala kesho kama si wiki kuwaka tena.

Kuna kesi nyingi sasa za wanawake kukimbia waume zao au waume kukimbia wake zao, sababu ya wanaume kutoweza kuwaridhisha wake zao.

Taadhari tu, si kila muuzaji bidhaa anauza bidhaa itakayokidhi haja zako, jaribuni kuwa makini sana kwenye swala la afya zetu, tukiwa na matatizo ni bora kuonana na madaktari waliobobea kwenye hizo tiba na si kujitafutia shoti kati.

Kwa wale watakaopenda kujuwa dawa alizotumia Mtume (saw) basi wanaweza kukitafuta kitabu kinachoitwa:
Healing With The Medicine Of The Prophet, mwandishi wake ni Imam Ibn Qayyim Al-Jauziyah.

Binafsi ninacho nilizawadiwa na Swahiba wangu, siku nilipokutana nae Alhamdulillah ni kitabu kizuri sana kuwa nacho. 

Pia kinapatikana online kwa wale watakaopenda kukipakuwa...

 Healing With The Medicine Of The Prophet

Tuesday, 7 August 2018

 AVICENNA - IBN SINA

AVICENNA - IBN SINA - 1038th Birthday Mwanasayansi na Tabibu Bingwa Duniani In Google Doodle

AVICENNA (Abu Al Husein Ibn Abdullah Ibn Sina) alikuwa mwanasayansi mjuzi na mashuhuri zaidi katika falsafa ya elimu ya Utabibu wakati wa zama za kati (500 - 1450 AD).

Alijifunza hasa fani za mantiki, mitafizi kia (falsafa ya kuchunguza chanzo cha uhai na maarifa), historia na utabibu. Ilithibitika thamani yake kubwa kama daktari pale alipoweza kumponya Prince Samanid aliyekuwa mgonjwa wa siku nyingi. Kama hidaya ya kazi yake hii kubwa, Ibn Sina aliruhusiwa kutumia maktaba ya kifalme ya Samanids ambayo ilimsaidia sana katika masomo yake. CHIMBUKO LAKE Wengi wangeamini kuwa historia ni shahidi wa michango mingi yenye manufaa ya Avicenna (Ibn Sina). Alishughulika kikamilifu katika vipengele vyote vya fani ya utabibu, unajimu, ushairi na taaluma ya uponyaji magonjwa ya akili. Elimu yake pana aliichangia kwa ustadi na uhodari katika matawi yote ya sayansi. Miongoni mwa kazi zake mashuhuri ni hivi vitabu vya "sanaa ya uganga" (utabibu) na "kanuni za utabibu". Ambapo kitabu cha kwanza ni Ensaikopidia ya kisayansi yenye kujumuisha Jiometri, Elimu nafsi (saikolojia), unajimu, Biothincs na muziki. Cha pili ni kitabu maarufu katika historia ya elimu ya utabibu (El-Kanun). Kitabu hiki chenye juzuu tano kilijumuisha kwa undani vipengele vyote vya fani ya utabibu mfano elimu ya Neurology na Saikolojia. Katika Nyurolojia yake Avicenna anatathmini ufichuaji na uponyaji wa hali kama upotezaji fahamu, uchovu, ukichaa, kifafa, majinamizi na ghamu. El Kanun ilizungumzia operesheni mifupa na mbinu za kutumia ganzi zinazohitajika kwa shughuli hizo, kama ukataji wa juu ya goti. Avicenna alitathmini tabia za aina arobaini za mimea zilizojumuisha njia za utoaji na utumiaji wa viini vya dawa (kutokana na mimea hiyo). Avicenna alikuwa mjuzi pia katika fani ya kusoma tabia za watu (Risal Aghlak) ambayo muono wa maadili wa Qur'an na sayansi ya Urazini imeegemea kwayo. Hii ni sehemu ya kipimo cha mitafizikia na anthrolojia ya kitabu kitukufu. MAFANIKIO Ukuu wa fanikio la kisayansi limepelekea maendeleo ya uchunguzi na majaribio. Fanikio hili ndilo msingi wa sayansi ya kileo. Yeye kama wanasayansi wenzake wa wakati wake, mfano Ibn Zuhr, Elkind, El Birun na Ibn Hafen alielewa miongozo ya Mtume Muhammad (saw) isemayo "Kutafuta elimu ni jukumu muhimu na la kwanza na kwamba wino (utumike kutafuta elimu) ni bora zaidi ya damu za watakatifu". Ibn Sina aliifafanua elimu ya utabibu kama stadi inayoshughulika kudumisha afya bora, kupigania dhidi ya maradhi na uponyaji. Mpango wa taifa wa afya umekuwa miaka minane katika kipindi chote cha zama za utabibu wa Kiislamu wakati wa Medieval na kabla ya kuanzishwa kwa mpango wa utunzaji afya katika Ulaya. Sayansi ya utabibu ya Kiislamu husisitiza elimu siha katika sehemu ya maisha ya mwanadamu ambayo bado ni muhimu na fasaha kwa zama zilizopita na maendeleo ya sasa. HITIMISHO Yatupasa kwa muda mwingi, kuthamini na kushukuru chimbuko la mwana falsafa huyu ambaye ni mashuhuri zaidi katika wanasayansi wa fani ya uganga.

Sunday, 29 July 2018


MJUWE MZEE JUMBE MUHAMMAD TAMBAZA

Mzee Jumbe Muhammad Tambaza, alizaliwa January 1891 ni mmoja katika wapigania uhuru mashuhuri wa nchi hii ambao, historia inawataja kama ni watu waliotoa mchango mkubwa sana katika kufanikisha kumng’oa Mkoloni Mwingereza, katika ardhi yetu tukufu.

Hayati Mzee Tambaza, ambaye alifariki mnamo July 21, 1978. Ikiwa ni miaka 40 tangu kifo chake ,  anaingizwa katika kundi moja la watu wa mwanzo kabisa waliompokea kwa furaha na upendo kijana Julius Nyerere kutoka Butiama, alipofika jijini Dar es Salaam kwa kumuunga mkono ‘mia kwa mia’, katika harakati zake za kupigania uhuru wa Tanganyika kwenye miaka ya 1950s.

Wanaharakati wengine aliokuwa nao ni pamoja na Mzee Mwinjuma Mwinyikambi wa Mwananyamala; Mzee John Rupia wa Mission Quarters; Sheikh Suleiman Takadir; Sheikh Haidar Mwinyimvua (Kisutu); Mzee Max Mbwana (Kariakoo); Zubeir Mwinshehe Mtemvu (Gerezani) pamoja na familia ya Mzee Azizi Ali (Mtoni) na ile ya Kleist Sykes (Gerezani), Dar es Salaam. 

Ukoo wa Diwan Tambaza Zarara bin Mwinyi ndio waliokuwa wenyeji wa maeneo ya katikati ya jiji wakati huo, wakihodhi eneo la ardhi yote ya Upanga, iliyosambaa kuanzia Daraja la Selender kuelekea Palm Beach Hotel, hadi Ikulu ya Magogoni kwa upande mmoja; na kwa upande mwengine maeneo yote kutoka Aga Khan Hospital, Ocean Road Hospital, Kivukoni Front (makaburi ya asili ya wanandugu wengine yako pale Wizara ya Utumishi, Magogoni) kwenda Mnara wa Saa pale Uhuru Street na vilivyomo ndani yake.

Habari zinasema kwamba, katika siku za mwanzo tu za kupambana na Mwingereza, wazee mashuhuri wa hapa Dar es Salaam walikutana na kuamua kumfanyia ‘zindiko’ na ‘tambiko’ la kijadi, pamoja na kumwombea dua maalumu kijana mdogo, Julius Nyerere, ili kumkinga na waovu na pia kuifanya nyota yake ing’are juu ya wote wenye nia mbaya naye; wakiwamo watawala wa Kiingereza, hasa Gavana Twinning.

Katika moja ya hotuba zake za kuaga aliyoitoa mnamo Novemba 5, 1985, Nyerere alilikumbumbuka tukio hilo na hapa chini anasimulia:

“…Mimi nimeanza siasa na wazee wa Dar es Salaam; na wazee wa Tanzania…na mambo makubwa kama haya kama hayana baraka za wazee hayaendi… huwa magumu sana. Wanasema ngoma ya watoto haikeshi! Mimi nilipata baraka za wazee tangu zamani; tangu awali kabisa.

“Sasa siku moja, Dosa akanifuata Magomeni (nyumbani kwake) akasema: ‘Leo wazee wanakutaka. Wapi? Kwa Mzee Jumbe Tambaza. Wanakutaka usiku. Nikasema haya, nitakuja. Nikaenda. Nikakuta wazee wameshakaa wameniita kijana wao kuniombea dua. Mimi Mkristo wao Waislamu watupu. Wakaniombea dua za ubani. Tukamaliza.” 

Anahadithia Mwalimu na kuendelea:

“Tulipomaliza wakasema kuna dua pia za wazee wao. Basi wakanitoa nje. Tukatoka. Zilipomalizika… zilikuwa za Korani; sasa zikaja dua za wazee… za jadi, “…walikuwa na beberu la mbuzi… wamechimba shimo. Wakaniambia simama. Nikasimama beberu akachinjwa huku anaambiwa Twinning ‘umekwisha’… nikaambiwa tambuka… nikavuka lile shimo na baada ya hapo nikaambiwa …basi nenda zako kuanzia leo Twinning amekwisha!”

Mwalimu alimaliza kusimulia namna alivyofanyiwa dua na tambiko nyumbani kwa Mzee Tambaza, Upanga jijini.
Kutawaliwa na Wazungu kuliwakera na kuwakasirisha watu wengi sana, kutokana na kule kudharauliwa ndani ya nchi yao wenyewe na watu wengine; hasa pale walipominywa katika kupatiwa huduma muhimu kama elimu bora, matibabu na mahala pazuri pa kuishi.

Pamoja na mambo mengi mengine yaliyokuwa mabaya kutokana na kutawaliwa, yamo pia na yale ya kuwekwa kwa madaraja katika utoaji huduma muhimu. Sisi, wana wa nchi hii, hatukuwa na shule za maana hata kidogo; watu wote sisi tukasomee shule moja tu (Mchikichini) mpaka darasa la nne; kwa nini hasa kama siyo dharau?

Nyumba zetu za kukaa zilikuwa za ovyo zilijengwa kwa miti na kukandikwa udongo na juu ni makuti, tena hapa hapa mjini Dar es Salaam, sikwambii vijijini; umeme uko kwenye taa za barabarani na siyo majumbani mwetu. Tukiwasha vibatari na taa za ‘chemli za Aladin’ kwa wenye uwezo kidogo kila siku.

Hospitali ziliishia kutoa kama huduma fulani ya mwanzo tu (First Aid). Haikuwapo hospitali ya Amana, Temeke, Mnazi Mmoja, Mwananyamala wala Mbagala. Tuliponea kibahatibahati tu kwa mizizi na majani ya porini. Ukiwa na homa kali basi chemsha mwarobaini; tumbo la kuendesha chemsha majani ya mpera au mpapai nani akupe ‘antibiotic wewe’.

Hospitali ya Muhimbili, yenye maabara na vipimo pamoja na madaktari bingwa, ilijengwa mwaka 1957 - ni juzi tu - kwa heshima ya Binti Mfalme Margareth II, aliyekuwa na ziara ya kutembelea makoloni ili aje kufungua rasmi hospitali hiyo. Kiwanja kilitolewa kwa hisani ya familia ya Mzee Jumbe Tambaza, ambapo miembe ile mikubwa inayoonekana mpaka leo pale ilikuwa shambani kwa kina Tambaza.

Kwa hivyo basi, ukiacha labda homa na vidonda, magonjwa mengine yote kwetu ilikuwa ni kifo tu. Umri mkubwa wa kuishi kwa wastani ulikuwa ni miaka 30.

Mzee Jumbe Tambaza, ambaye jina lake linanasibishwa na shule maarufu ya Sekondari ya Tambaza ya jijini - hana uhusiano wowote na shule hiyo - shule ilipewa jina lake kutokana na eneo iliyopo na kwa kuthamini mchango wake katika kupigania uhuru.

Kabla ya hapo, wakati huo wa ubaguzi wa rangi na matabaka, shule hiyo na ile ya msingi iliyo jirani nayo inayoitwa Muhimbili Primary, zilikuwa mahsusi kwa vijana wa Kihindi tu – hasa Ismailia - zikijulikana kama ‘Aga Khan Schools’ na kamwe hawakuwa wakisoma Waswahili na Kiswahili pale.

Shamba la Mzee Jumbe Tambaza pale Upanga, lilianzia mbele kidogo ilipo Shule ya Jangwani Wasichana (ambayo wakati wa ukoloni ilijengwa na serikali wasome watoto wa kike wa Kihindi tu, na ile Shule ya Azania ilikuwa kwa watoto wa Kihindi wa kiume), na kutambaa moja kwa moja mpaka lilipo Daraja la Selender pale baharini.

Eneo la Majengo ya Hospitali ya Muhimbili ilikuwa mali ya Jumbe Tambaza na marehemu nduguze (Msakara, Kudura na Mwamtoro Tambaza). Kutokana na kukosekana kwa hospitali ya maana ya rufaa kwa ajili ya Waafrika (kwa sababu ya ubaguzi tu), hayati Mzee Tambaza alitoa eneo lote lile la Muhimbili ijengwe hospitali ya Waafrika ili kupunguza vifo vilivyotokana na kukosa tiba sahihi.

Kijihospitali kidogo kwa ajili ya watu Weusi kilikuwapo pale jirani na Kituo cha Kati cha Polisi (Central Police Station) jijini, ikiitwa Sewa Haji Hospital, kwa heshima ya mfadhili aliyeijenga kusaidia jamii masikini. Sewa Haji alikuwa mkazi wa Bagamoyo mwenye asili ya Kibulushi kutoka Persia. Baada ya kujengwa hospitali yaj Muhimbili, jengo moja katika yale matatu makuu, likaitwa Sewa Haji kama kumbukumbu yake.

Mjini Dar es Salaam wakati huo wa kibaguzibaguzi, serikali ya kikoloni haikutenga sehemu ya kuzikia watu weusi ambao walikuwa daraja la nne. Yale makaburi mashuhuri ya Kisutu, wakati huo yalikuwa ni ya watu wenye asili ya Kiarabu tu! Mwengine yoyote, ilibidi apelekwe kijijini kwao tu nje ya mji – Kunduchi, Mbweni, Msasani, Bagamoyo, Kisarawe, Maneromango na mikoani pia.

Sasa, ili kuondoa adha hiyo na usumbufu, Babu Mzee Tambaza, alitoa bure sehemu kubwa ya eneo lake itumike kwa watu wenye kuwa na shida ya kuzika ndugu zao jijini. Makaburi ya Tambaza siku hizo yalikuwa maarufu sana kuliko yalivyo yale ya Kisutu kwa sasa. Kamwe watu weusi hawakuwa wakizikwa Kisutu, kama ilivyo wakati huu.

Kufuatia hali hiyo, Jumbe Tambaza aliwashawishi binamu zake wawili, Mwinyimkuu Mshindo na Diwan Mwinyi Ndugumbi na wao wakatoa sehemu watu waweze kuzikana kule maeneo ya Mwinyimkuu, Magomeni Mapipa na Ndugumbi, Magomeni Makuti; makaburi ambayo mpaka leo yameendelea kutumika kuzikia watu wote.

Neno, ''Tambaza,'' limetokana na neno ''kutambaa,'' au ''kusambaa,'' eneo kubwa. Diwan Tambaza na nduguze walikuwa watawala wa sehemu mbalimbali za hapa Mzizima siku za nyuma kabla Waarabu, Wajerumani wa Wangereza kufika hapa. Nduguze wengine ni Diwan Uweje; Diwan Uzasana; Diwan Mwenye-Kuuchimba na Diwan Mwinyi Ndugumbi.

Majina hayo walijipachika wenyewe kiushindani, kujigamba na kujitukuza kuliko ndugu wengine; hivyo kimafumbo mafumbo, huyu akajiita hivi na yule akamjibu mwenzake vile; mwengine akajiita naye atakavyo, kutokana na uhodari na tawala thabiti walizoziongoza.

Majina hayo pandikizi, hata hivyo yalikuwa na maana yake kila moja; kama vile mtu aseme mimi ‘Mobutu Sese Seku Kuku Mbenju wa Zabanga’, ikiwa na maana ya ushujaa kwa ‘Batu ba Kongo na fasi ya Zairwaa!’

Sasa Diwan Tambaza alipojiita vile, nduguye Diwan Uweje akamjibu na kumwuliza hata ukiwa umesambaa ndio uweje? Mwengine naye akasema, ‘’Ah! Uliza sana wewe uambiwe.’’ Hivyo yeye akajita Diwan Uzasana. Diwan Mwenye-Kuuchimba, yeye alikuwa akitawala maeneo ya Mtoni Kijichi na Mbagala yake, akasema, ‘’Nyie wote mnacheza tu, ‘mimi ndiye mwenye kuuchimba!’’ Kwa maana ya kwamba ndio kiboko ya wote. Ilimradi hali ikawa ndiyo hiyo; na hizo ndio zama zao, kwani husemwa kila zama na kitabu chake.

Mwandishi wa makala haya, ni mjukuu Mzee Saleh bin Abdallah Tambaza wa Zarara, anakuwa ndugu wa Mzee Jumbe Muhammad Tambaza, yaani baba zao walikuwa ndugu.

Shamba la babu yangu linasambaa kuanzia Don Bosco, Makao Makuu ya Jeshi, Diamond Jubilee, Msikiti Maamur (kaburi la babu na babake babu yamo ndani ya Msikiti wa Maamur unapoingia mkono wa kulia pale ukutani), kuelekea kwenye Jamat la Wahindi mpaka Mahakamani kule Kisutu.

Miembe, minazi na mizambarau ile ya asili inayoonekana Upanga, ilipandwa na babu yangu kwa ajili ya urithi wa wajukuu zake, itakapofika zamu yao kumiliki maeneo yale.

Kwa bahati mbaya sana, Wazungu Waingereza, wakaona mandhari ile nzuri ya Upanga, hawakustahili watu weusi kuishi pale na wakawaamuru babu zangu wahame wawapishe Wahindi raia daraja pili. Hii ni baada ya wao Wazungu daraja la kwanza kuchukua eneo lote la Oysterbay (sasa Masaki). Maeneo yote hayo mawili yenye upepo mwanana ni karibu kabisa na bahari.

Kitendo cha kumhamisha mtu nyumbani kwake kwa namna ile, halafu kumpa fidia uitakayo wewe, ni dharau, dhuluma na ukiukwaji mkubwa wa haki za binadamu. Wazee wale wastaarabu na wajanja hawakuwa na haja ya kuyauza maeneo yale, kwani ukiyaangalia utaona waliyapangilia ili vizazi na vizazi vya kwao viishi hapo.

Hii haihitaji mjadala wala maelezo marefu, lakini ni ushahidi tosha kwamba inaweza ikawa ndiyo sababu kubwa iliyomfanya Mzee Jumbe Tambaza awe mstari wa mbele kabisa katika kuwachukia watawala wa Kizungu na kumuunga mkono Nyerere kwa nguvu kubwa kama ile.

Mchango wa Mzee Jumbe Tambaza katika ukombozi wa nchi yetu haukutetereka hata kidogo, kwani hata pale rafiki yake mpenzi Sheikh Suleiman Takadir, alipotahadharisha watu kuwa makini na Nyerere maana ameonyesha kwamba siku za usoni angependelea zaidi jamaa zake, Mzee Jumbe hakumuunga mkono na akakubali Sheikh Takadiri atengwe na jamii kwa manufaa ya umoja wa kitaifa.

Jumbe Tambaza pia hakumuunga mkono Zubeir Mtemvu, kwenye suala la Kura Tatu ambalo ilibaki kidogo tu chama cha Tanu kingesambaratika na kuwa vipande viwili; lakini yeye alibaki na Nyerere wake mpaka dakika ya mwisho kule Tabora hadi kukasainiwa waraka wa ‘Uamuzi wa Busara’ ambao uliwapeleka TANU kwenye Uchaguzi wa Kura Tatu.

Katika picha ya pamoja iliyopigwa baada ya kutangazwa ushindi wa kuingia kwenye Kura Tatu kwa chama cha TANU, anayeonekana nyuma ya Mwalimu Nyerere pale Tabora ni Mzee Jumbe Tambaza. (Rejea kitabu Mohammed Said, ‘’Maisha na Nyakati za Abdulwahid Sykes… uk 275).

Kutokana na uaminifu wao usiotetereka kwa chama chao, Mzee Jumbe Tambaza na mwenziwe Mzee Mwinjuma Mwinyikambi; wazee wale wawili wa Kimashomvi kutoka Mzizima, kwa muda mrefu wamekuwa wajumbe wa kudumu (permanent seats) kwenye Kamati Kuu ya TANU bila kupigiwa kura; achilia mbali ule uwepo wao kwenye Baraza la Wazee wa TANU.

Mnamo mwanzo wa miaka ya mwanzoni 1950, Mzee Tambaza alitumbukizwa tena kwenye mgogoro mkubwa na serikali pale ilipokuwa inajenga upya Barabara ya Umoja wa Mataifa kutokea Faya kuelekea Daraja la Selander, ilipoamuliwa kwamba sehemu ya eneo la makaburi iondoke kupisha ujenzi huo.

Hayati Mzee Tambaza, alifungua kesi mahakamani dhidi ya serikali, kesi ambayo inatajwa kama moja ya kesi nzito (landmark cases) sana kutokea hapa nchini na Afrika Mashariki iliyogusa imani ya Dini ya Kiislamu; kwamba je, ni halali au si halali kufukua makaburi ya watu waliokufa?

Kesi ya Makaburi, kama ilivyokuja kujulikana, iliunguruma kwa muda mrefu na kujaza kurasa za mbele za magazeti wakati huo, kutokana na mabishano makali ya hoja (cross examinations) mahakamani baina ya mawakili wa pande mbili hasimu.

Wakati serikali ikiwatumia masheikh wazawa wa hapa waliosema kwamba inakubalika kufukua makaburi, Jumbe Tambaza aliwatumia masheikh wakubwa kutoka Mombasa na Zanzibar, akiwemo aliyekuwa Kadhi wa Zanzibar Abdallah Saleh Farsy kupinga hoja hizo.

Kwa kishindo kikubwa, Mzee Tambaza alishinda kesi ile na ikabidi barabara ile ipindishwe pale kwenye mteremko wa kutokea Faya na kuyaacha makaburi na vilivyo ndani yake kama yalivyo. Haraka haraka, Hayati Mzee Tambaza akafanya maamuzi ya kujenga msikiti ambao haukuwapo mahala hapo kabla ya tukio hili, kuepusha kujirudia.

Huyo ndiye Mzee Jumbe Muhammad Tambaza, mwanaharakati wa kupigania uhuru wa taifa hili wa kupigiwa mfano, aliyetetea na kutoa vyake kusaidia wanyonge wenziwe katika jamii yetu katika kipindi cha manyanyaso ya utawala dhalimu wa Malkia wa Uingereza. Alimfanyia madua na matambiko ya jadi Mwalimu Nyerere ili nuru yake ing’are kama mwezi na jua!

Ewe Mola – ilaze roho ya marehemu mahala Pema peponi- Aamiyn

Friday, 18 May 2018

CHANZO CHA JINA LA MTAAWA AGGREY JIJINI DAR

Dr. James Emmanuel Kwegyir Aggrey ni jina ambalo takriban 98% ya Watanzania hawalijui wala hawajawahi kulisikia.

Dr. Aggrey, mghana aliyetokea Achimota Ghana, ingawa kwa sasa ni marehemu, ni mwafrika ambaye bado anayeheshimika sana ulimwenguni licha ya kufariki miaka karibu 100 iliyopita.

Dr. Aggrey ameacha historia kubwa barani Afrika ikiwemo Tanzania. Katika maisha yake alikumbana na kila aina ya ubaguzi toka kwa wazungu.

Hapa Tanzania pia, ubaguzi wa rangi haukumuacha salama kwani alikumbana nao katika hoteli maarufu ya New Africa Hotel.

Hoteli hiyo ya New Africa Hotel iliyopo maeneo ya posta jijini Dar es Salaam, ilijengwa na Wajerumani baada ya kukabidhiwa Tanganyika kufuatia Berlin Conference 1884-85.

Enzi za ukoloni wa Mjerumani na Mwingereza, ilikuwa ni marufuku kwa Mwafrika kukanyaga hotelini hapo labda tu kwa kibali maalum au kama ni mfanyakazi wa hoteli hiyo.

Dr. Aggrey alikuja Tanganyika mwaka 1924 kama Mjumbe wa Phelps-Stokes Fund Commission kuja kuangalia jinsi ya kuwaendeleza Waafrika kielimu. Dr. Aggrey alikuwa Mwafrika pekee kwenye Commission hiyo. Commission iliundwa kutokana na Ms. Carolyne Phelps Stokes, ambaye alifariki mwaka 1909 na kuacha kitita cha fedha, ($ 1,000,000) na usia uliosema- "I bequeath the same to My trustees to be used for the education of Negros, both in Africa and the United States, North American Indian and needy and deserving white students".

Ni kutokana na wosia huu ndipo ilipoundwa Commission hiyo ambayo ilizuru mataifa kumi ya Afrika. Commission hiyo ilizuru Tanganyika na Zanzibar toka Machi 1924 hadi April 1924.

Baada ya Commission hiyo kuwasili jijini Dar es Salaam, wajumbe waliamua kufikia New Africa Hotel, moja ya hotel chache kubwa na ya kuheshimika nchini wakati huo.

Katika hali ya kusikitisha, Dr. Aggrey, akiwa Mwafrika pekee katika Commission hiyo, alikataliwa kupewa chumba katika hotel hiyo ya kutokana na Uafrika wake!

Hili jambo lilimuhuzunisha sana lakini hakukata tamaa na akaendelea na harakati zake za kuwasaidia waafrika wenzake kwa kadri alivyoweza.  Baada ya kukataliwa chumba, ilimbidi Dr. Aggrey akajitaftie chumba kwenye hoteli nyingine.

Dr. Aggrey, akiwa Dar es Salaam, ndiye aliyemshauri Kleist Sykes kuunda chama kwa maana ndiyo inhekuwa rahisi kupigania haki zao kwa pamoja. Kleist alikuwa kijana msomi mwenye kuzungumza Kijerumani na Kiingereza fasaha. Ilimchukua Kleist miaka mitano kuunda chama kiitwacho African Association (AA) hapo mwaka 1929 kwa minajiri ya kuwapigania Waafrika. African Association baadae ilibadilishwa na kuwa Tanganyika African Association (TAA) mwaka 1948. AA ndiyo iliyokuwa chimbuko la TANU iliyoanzishwa tarehe 7.7.1954.

Kutokana na wazo hilo muhimu kwa historia ya nchini yetu, wahenga watakumbuka kuwa iliamuliwa Dr. Aggrey apewe mtaa jijini Dar es Salaam kama kumbukumbu. Ndipo mtaa huo uliopo maeneo ya Kitumbini kuelekea Kariakoo, jijini Dar es Salaam ukapewa jina la Mtaa wa Aggrey.

Dr. Aggrey alikuwa ni mwalimu mwenye utaalamu wa hali ya juu aliyetambuliwa na kuheshimika duniani kote.

Mwaka 1895 akiwa Mwalimu wa shule ya Wesleyan Memorial School, alifanya mtihani, pamoja na waalimu wengine 119 nchi nzima ya Ghana, uliotungwa Uingereza. DR. AGGREY aliibuka Mwanafunzi Bora na ndiye pekee aliyepata Second Class na kutunukiwa cheti maalum.

Cheti hicho alichotunukiwa na Malkia wa Uingereza kiliandikwa-: "This Certificate of Distinction qualifies you, without further examination, to teach in any similar school in any British colony, the world over". Dr. Aggrey alikuwa Mwafrika wa kwanza kutunukiwa tuzo hiyo.

Commission hiyo, baada ya kutoka Tanganyika ilikwenda Belgian Congo. Huko, baada ya shughuli ya siku nzima za siku ya kwanza, Gavana (mzungu) akaialika Commission kwaajili ya Dinner, Ikulu. Gavana alipomuona Dr. Aggrey akiwa na wajumbe wengine ambao walikuwa ni wazungu aliamuru asiingie ndani hivyo akabaki mlangoni akiliwa mbu na kupigwa baridi hadi wenzake walipomaliza dinner!

Figisu hizi hazilumkatisha tamaa Dr. Aggrey na badala yake zilimpa nguvu zaidi kwani alielewa kuwa jukumu lake ni kuwasaidia Waafrika kielimu. Baada ya hapo Commission ilikwenda Angola ambako masaibu ya ubaguzi wa rangi yaliendelea dhidi yake ambapo kuna siku alichelewa kutoa mhadhara baada ya kusukumizwa nje ya treni kwavile tu ni mweusi!

Commission hiyo baada ya hapo ikaenda Afrika ya Kusini ambako Dr. Aggrey alitoa moja kati ya hotuba bora kabisa kuwahi kutolewa na Mwafrika ambapo, kwa ufupi, alisema: 
"By Education, I don't simply mean learning. I mean the training of the mind, in morals and in a hand that helps to make one socially efficient. Not simply the three R's, but the three H's ie the Head, the Hand and the Heart. No race or people can rise half slave, half free. The surest way to keep a people down is to educate the men and neglect the women. If you educate a man you simply educate an individual but if you educate a woman you educate a family."
"I am proud of my colour and whoever is not proud of his colour is not fit to live. Keep your temper and smile. That is what Jesus meant when he told men to turn the other cheek."
"I have no time for revenge that is not African. Some white people ought to be transformed to Negros just for a few days, so as to feel what we feel and suffer what we suffer. I prefer to be a Spokesman of my entire country: Africa, My Africa".
"My fellow Africans, I dont care what you know; show me what you can do. Many of you who get educated dont work, but take to drink. You see white people drink so you think you can drink too. You imitate the weakness of the white people, but not their greatness. You won't imitate a whiteman working hard".
"If you play only the white notes on a piano, you get only sharps; if only the black keys, you get flats. But if you play the two together you get harmony and beautiful music".
Baada ya kutoa muhadhara huo White settlers walichanganyikiwa kwa uwezo mkubwa wa Dr. Aggrey na na kiongozi wao akatamka-: Damn his colour, he is a saint!

Dr. Aggrey alikuwa ni mjuzi wa mambo mengi lakini hobby yake kubwa ilikuwa ni kusoma vitabu vya kila aina na alipenda kusema-: I want to know everything". Alikuwa akijisomea hadi usiku wa manani. Aliposinzia, alikuwaakichukua taulo akalichovya kwenye maji na kujifunga kichwani na kuweka miguu yake kwenye karai la maji ya baridi ili aendelee kusoma vitabu vyake! Kwa hakika, alipenda sana kusoma vitabu.

Dr. Aggrey alikuwa akiongea Queen's English na alipozuru US kwa mara ya kwanza, wamarekani hawakuamini kama Mwafrika angekuweza kuongea kwa lafudhi ile na kupelekea Waziri HEC Byrant aseme:
"He is dark as dark, but very few in America can use English as he can".
Dr. Aggrey alifariki dunia nchini US tarehe 30 Julai 1927 kutokana na ugonjwa wa Meningatis na kuzikwa North Carolina, US.

Kwa heshima ya Dr. Agrey, mwaka 2017 nchini Ghana, picha yake iliwekwa kwenye fedha ya nchi hiyo (5 Cedi Bill).

Huyo ndie Dr. James Emmanuel Kwegyir Aggrey mwenye mchango mkubwa katika historia ya taifa letu.



Na Kamili Mussa.

NANI ALIKUWA MBUNIFU WA JINA LA TANZANIA?
Vijana wengi pengine hata wazee hawamjui wala kuisoma historia yake kwani haifahamiki na wengi na hata haifundishwi kabisa. Leo namzungumzia mleta mabadiliko ambaye ndiye aliyeleta mabadiliko makubwa la jina la nchi, kutoka Tanganyika na Zanzibar na kuwa Tanzania baada ya Muungano wa Tanganyika na Zanzibar mwaka 1964. Jina la Tanzania lilibuniwa na mmoja wa wananchi walioshiriki mchakato wa kutafuta jina la nchi hii, baadaya muungano wa Tanganyika na Zanzibar mwaka 1964. Mohammed Iqbal Dar ndiye aliyebuni jina la Tanzania, wakati huo akiwa na umri wa miaka 18 akiwa mwanafunzi wa Shule ya Sekondari Mzumbe. Mwandishi huyo baada ya kuonana na Mohammed Iqbal Dar akamuuliza: MWANDISHI: Uliingiaje katika shindano la kubuni jina la nchi? IQBAR DAR: Siku moja nilikuwa maktaba nikijisoma Gazeti la Tanganyika Standard ambalo siku hizi linaitwa Daily News, mikaona tangazo lililosema: "Muungano wa Tanganyika na Zanzibar unafahamika kama Republic of Tanganyika and Zanzibar jina likaonekana refu sana. Kwa hiyo wananchi wote mnaombwa kushiriki kwenye shindano la kupendekeza jina moja litakalozitaja nchi zote mbili yaani Tanganyika na Zanzibar." MWANDISHI: Baada ya kuona tangazo hilo ukafanyaje? IQBAR DAR: Niliamua kuingia kwenye shindano hilo. MWANDISHI: Ulianzaanzaje kubuni jina linalofaa? IQBAR DAR: Nilichukua karatasi nikaandika kwanza Bismillah Raahman Rahimu hii ni kutokana na imani ya dini yangu. Baada ya hapo nikaandika jina la Tanganyika kisha nikaandika Zanzibar halafu nikaandika jina langu la Iqbal halafu nikaandika jina la Jumuiya yangu ya kidini ya Ahmadiya. Baada ya hapo nikamrudia tena MwenyeziMungu, nikamuomba anisaidie ili nipate jina zuri kutoka katika majina hayo niliyokuwa nimeandika. Baada ya hapo nilichukua herufi tatu kutoka jina la nchi ya Tanganyika yaani TAN na kwa upande wa Zanzibar nikachukua herufi tatu za mwanzo ZAN, kisha anikaunganisha nikapata jina TANZAN. MWANDISHI: Mbona halijakamilika? IQBAR DAR: Nami niligundua kuwa halijakamilika hivyo nikachukua herufi ya kwanza ya jina langu ambayo ni herufi I katika jina langu la Iqbal kisha nikachukua herufi ya kwanza A ya jina la dini yangu yaani Ahmadiya. Niliandika jina la awali la TANZAN nikaunga na herufi hizo likawa TANZANIA nikaona ni jina kamili tena zuri. MWANDISHI: Ulipopata jina hilo la Tanzania ulifanyeje? IQBAR DAR: Kabla ya kulipeleka kunakohusika serikalini nilifanya utafiti mdogo na kugundua kuwa nchi nyingi za Afrika majina yao yanaishIA na IA kwa mfano EthiopIA, ZambIA, NigerIA, TunisIA, SomalIA, GambIA, NamibIA, LiberIA, MauritanIA.
Baada ya utafiti huo nikapendekeza na kuamua kwamba jina TANZANIA ndilo litumike kuwakilisha nchi hizi mbili yaani Tanganyika na Zanzibar. Kwa maana hiyo jina TANZANIA limezaliwa kutoka katika majina manne ambayo ni Tanganyika, Zanzibar, Iqbal na Ahmadiyya. MWANDISHI: Ikawaje? IQBAR DAR: Baada ya kujiridhisha kuwa jina hilo linafaa nikalituma kwenye kamati ya kuratibu shindano. Baada ya muda mwingi kupita baba yangu Dk. Dar alipokea barua nzito kutoka iliyokuwa Wizara ya Habari na Utalii ilisomeka kama ifuatavyo: "Utakumbuka kuwa miezi michache iliyopita ulituandikia kutupa ushauri kuhusu jina jipya la Muungano wa Tanganyika na Zanzibar... ili iitwe Tanzania.

"Nafurahi kukuarifu kuwa mshirikiane zawadi ya sh.200 iliyoahidiwa na leo nakuletea cheki ya sh.12/50 ikiwa ni hisa yako katika zile sh. 200.Nashukuru sana kwa jitihada ya kufikiri jina la jamhuri yetu."
Barua ikasainiwa na Idrisa Abdul Wakil Waziri wa Habari na utalii kipindi hicho. MWANDISHI: Kwani washiriki mlikuwa wangapi? IQBAR DAR: Tulikuwa watu 16 lakini mimi nikaibuka mshindi lakini alijitokeza mtu mmoja, Yusufal Pir Mohammed aliyedai naye alishinda, hata hivyo, alikosa sifa baada ya kushindwa kutoa barua ya uthibitisho na kupongezwa kama nilivyoandikiwa mimi na serikali, sasa nikapewa cheki ya shilingi 200 na zawadi ya ngao. Nilileta mabadiliko makubwa sana ya jina jipya. Ninachosikitika ni kuwa mchango wangu bado Watanzania hawauthamini lakini mimi naipenda Tanzania na najivunia kuwa Mtanzania ila naamini kuwa siku moja ukweli utajulikana. MWANDISHI: Hivi sasa unaishi wapi? IQBAR DAR: Kwa sasa naishi Uingereza kwa kuwa huko ndiko nilipata kazi eneo la Birmigham b35 6ps UK, Dar es Salaam House, 18 Turnhouse Road. MWANDISHI: Unaweza kutueleza historia yako kifupi? IQBAR DAR: Mimi Mohamed Igibal Dar ni Mtanzania mwenye asili ya Kihindi, nilizaliwa mkoani Tanga mwaka 1944. Baba yangu alikuwa daktari wa binadamu mkoani Morogoro alikuwa anaitwa Dk. Tadar na alihamia Tanganyika kutoka India mwaka 1930. Nilipata elimu ya msingi mkoani Morogoro katika Shule ya Msingi H.H Agha Khan, kwa sasa ni shule ya serikali. Baadaye nilijiunga na Shule ya Mzumbe nikasoma kidato cha kwanza mpaka cha sita. Mbunifu huyo wa jina la Tanzania ni Mhandisi wa Masuala ya Redio, kazi anayoifanya nchini Uingereza, akieleza kuwa katika kuienzi nchi yake, nyumba yake iliyopo mjini Birmingham, ameipa jina la Dar es Salaam, ikiwakilisha ubini wake, pamoja na Jiji la Dar es Salaam.

ASILI YA UVAAJI WA KANGA (KHANGA) LESO
Na Misemo Inayotumika.

Khanga au Leso ni vazi au nguo nyepesi pia ndefu ya rangi mchanganyiko, ambayo hupendwa kuvaliwa na wanawake, hasa nchi za Afrika Mashariki na kati (Maziwa Makuu) pamoja na nchi zinge za Afrka.

Nchi nyingine zenye kuvaa, vazi ili la Khanga ni Zambia na Malawi, Komoro, Madagascar (Malagasi uko zikijulikana kwa jina la Lamba), Ghana na Nigeria.

Khanga ni kitambaa cha umbo la mstatili kilichotengenezwa kwa pamba chenye urefu wa mita moja unusu na upana wa mita moja na sentimita kumi na ambacho hutarajiwa kumfunika mvaaji kutokea kifuani hadi karibu na jicho la mguu.

Kanga, ni kitambaa chenye rangi kama kitenge, lakini nyepesi, huvaliwa na wanawake na mara kwa mara na wanaume wa Afrika Mashariki na katika kanda za Maziwa Makuu ya Afrika.

Kipande cha Khanga au Leso kimegawanywa sehemu tatu, sehemu ya PINDO ambayo uitwa MPAKA kwa pande zote nne, na sehemu kuu, ijulikanayo kwa jina la MJI hapa ndipo penye mapambo na ubunifu. Na sehemu ya tatu ni JINA au sehemu ya UJUMBE.


Kwa kawaida, Khanga huuzwa kwa gora (Jora) au doti, vipande viwili na huvutia zaidi zikitumiwa pamoja. Jora ya Khanga inaponunuliwa huwa imeunganishwa upande wa mapana.

Mnunuzi halafu huikata vipande viwili upande wa mapana na kuzipindisha ili zisitoke au kuchanikachanika nyuzi. Na kutumiwa kwa jinsi mtu anavyotaka, aidha kuvaliwa kama ilivyo au kushonwa vazi lingine.

ASILI YA KANGA - KHANGA -LESO
Kwa mujibu wa vyanzo mbalimbali asili ya khanga, mwanzo kabisa zilitengenezwa kutoka kwa aina ya kitambaa cha pamba kilichosafirishwa/kilichoingizwa kutoka Marekani.

Nguo (Kitambaa) kilikuwa kinajulikana kwa jina la MERIKANI haswa kwa upande wa Zanzibar, jina ili la Kiswahili limetokana na kivumishi cha Amerika (kinacho onyesha mahali au asili yake).

Vazi hili mwanzo lilikuwa linavaliwa na Watumwa wa kiume na wa Kike.

Wanaume walijifunika au kuvaa kiunoni na watumwa wa Kike walijifunika kuanzia usawa kifuani (Kwapa).

Kwa watumwa wa kike, wao walitofautiana rangi na kitambaa walichovaa watumwa wa kiume.

Ili kukifanya kitambaa kionekane ni cha kike zaidi, wanawake (mtumwa) mara kwa mara walivaa rangi nyeusi au rangi ya buluu. 

Kitambaa hiki cha Merikani kilichobadirishwa rangi na kuwa cheusi kikajulikana kwa jina la KANIKI.

KUPATIKANA KWA JINA LA KHANGA - LESO (KANGA).
Si watu wengi walipendelea kuvaa vazi hili la Kaniki na wengi walilidharau kwa kuwa tu lilikuwa ni vazi duni na lililo valiwa haswa na Watumwa na kuonekana kuwa ni vazi la kitumwa.

Lakini baadae Wanawake wengi ambao waliachwa huru kutoka utumwani, na hata wale wanawake wakiungwana ambao hawakuwahi kuwa watumwa nao pia walitaka kulivaa na kuwa sehemu ya jamii ya Waswahili, hapo ndipo walianza kuongeza ubunifu na kulipamba vazi ili Merikani, ili lionekane ni la kiungwana zaidi. 

Walichokifanya ni kuondoa ule weusi kwa kupamba wakitumia aina ya kemikali (bleach) ili kuondoa ule weusi, uku wakizizuia baadhi ya sehemu zisipate kemikali na wakati mwingine walitumia mbinu ya uchoraji kwa mkono.

Na matokeo yake kitambaa hiki cheusi aina ya Merikani baada ya kuongezwa urembo huo, kikaonekana kama kina rangi mbili madoa madoa meupe ndani ya weusi na wakati mwingine madoa meupe ndani ya rangi ya Buluu yanayo onekana kama madoa madoa mfano wa ndege aina ya KANGA na kuanzia hapo ndipo kikapata jina ilo la utani kwa kufanana kwake na ndege aina ya Kanga.

Baada ya utumwa kupigwa marufuku na kufutwa mwaka wa 1897, vazi hili la khanga lilianza kupata umaharufu na kutumika na wengi na mwonekano wake ukaanza kubadilika na kuonekana kwamba aliyevaa alikuwa na uwezo wa kifedha.

Kwa wakaazi wa mji wa Mombasa na Zanzibar, wao walifananisha vazi la khanga na vitambaa vya mkono Leso (Lencos ), ambavyo vina asili ya Ureno (Portugal).

Vitambaa hivi vya mkono (leso) vililetwa na wafanyabiashara wa Kireno kutoka nchi za India na Arabuni. Wanawake wa huko Zanzibar na Mombasa, walianza kuviunganisha pamoja vitambaa hivi vyenye umbo la mraba na kuvifanya vionekane kama kitambaa kimoja kikubwa kilicho unganishwa kutokana na vitambaa kadhaa na kupata umbo la mstatili.

Ubunifu huu, ukapata umaarufu katika kanda nzima ya pwani ya Afrika Mashariki, kiasi ukaenea mpaka bara hadi eneo la Maziwa Makuu.

Vazi ili likafanana na lile la Merikani (Kaniki) na hata pia kufanana na khanga, kimatumizi na hata kuitwa kwa jina ilo la Khanga kwa watu wa Bara na hata Zanzibar, ila kwa wakaazi wa Mombasa, wao wanaendelea kutumia neno leso, hata kwa kile kitambaa cha Merikani ambacho kilikuja kubadirika jina na kuitwa Khanga.

Mpaka kufikia katikati ya karne ya ishirini ndipo kukaanza kuletwa vitambaa vilivyochapwa kwa mashine na haswa kutoka nchi za India, Mashariki ya Mbali na Ulaya.

ULIMWENGU WA KHANGA - LESO
Ulimwengu wa kanga au leso ni ulimwengu wa uzuri, rangi za kupendeza, nakshi changamano, mavazi ya kusitiri na papo hapo kupitisha ujumbe fulani kupitia methali, misemo na misimu.

Khanga ina matumizi anuwai ya jamii, ni ya mapambo katika sherehe mbalimbali za kijamii. Khanga ni sehemu muhimu ya utamaduni wa Mswahili na Mwafrika kwa vile matumizi yake yamepanuka nje ya mwambao wa pwani zilikoanzia.

Siku hizi kuna khanga ambazo ni kubwa zaidi na hujulikana kama khanga za kuswalia miongoni mwa Waswahili kwa sababu hutumika na wanawake kujifunga wakati wa kuswali.

Kanga ni zaidi ya kipande cha nguo, kwa sababu ina matumizi mengi, inaweza kutumika kama sketi au kushonwa gauni, vilevile yawezwa kuvaliwa kama Kilemba na hata kwenye kubebea mtoto mgongoni na wakati mwingine utumika kama Ngata kichwani na kubebea ndoo au mzigo kichwani.

Kama ilivyo zoeleka kuwa Kanga ni vazi la kiutamaduni wa watu wa pwani ya Mashariki ya Afrika, mara nyingi hutolewa kama zawadi kwa siku za kuzaliwa mtoto au matukio mengine maalum. Kama vile Harusi au Misiba na uvaliwa kwenye kuomboleza misiba na hata kutolewa kwa familia iliyofiwa.

Na kubwa zaidi, kwenye ununuzi wa Khanga, mara nyingi mnunuzi wa kanga zaidi ya kuangalia uzuri wa mji wake, lakini pia uzingatia ujumbe ulioko kwenye kanga husika.

Kuna pia kanga zinazo sherehekea matukio ya kisiasa na kijamii ijapokuwa hizi zaidi hutengenezwa nchini Tanzania na Kenya. Masuala ya kitaifa na sera zake pia hutetewa na kupigiwa debe kupitia Khanga kama kampeni za upangaji uzazi na utambuzi wa magonjwa kama ukimwi nakadharika. 

Vilevile kumeshuhudiwa khanga maalum kwa ajili ya kampeni za chaguzi kuu zikisifu vyama vya kisiasa kwa mfano wagombeaji wa urais, ubunge na udiwani.

MANENO KWENYE KHANGA
Baadae kwenye Miaka ya mwanzoni ya 1900 Khanga zikaanza kuandikwa maneno na misemo mifupi yenye busara na hata hata methali na wakati mwingine kuandikwa kauli mbiu zenye kuhamasisha.

Mwanzoni Khanga au Leso hazikuwa na maneno, yaani, misemo na methali au misimu. Inaaminika kuwa Abdalla Kaderdina Haji Essak, aliyejulikana kwa jina maarufu la "Abdulla", ndiye alianzisha mtindo huu wa maneno kwenye Khanga mwanzoni mwa miaka ya 1920, alianza kutofautisha khanga zake alizokuwa akiziuza kwa kuandika "K.H.E. - Mali ya Abdulla". 1920 (Parkin, David 2004:1).

Na mara kwa mara aliongeza Methali za Kiswahili. Maneno yenyewe ijapokuwa yalikuwa ya lugha ya Kiswahili, yaliandikwa kwa hati za Kiarabu. Mwishoni mwa miaka ya hamsini ndipo hati za Kilatini zilitumika wakati matumizi ya Khanga yalipopanuka kutoka kwa watu wa pwanina kuenea kote Afrika Mashariki.

Ilipofika kwenye Miaka ya 1950 Kanga zilianza kutengenezwa nchini Tanzania (Tanganyika) na Kenya na nchi nyingine katika bara la Afrika.


BAADHI YA MANENO YA KWENYE KHANGA
• Ajabu ya kondoo kucheka kioo.
• Akutukanaye hakuchagulii tusi.
• Amekuja kwa meno ya juu.
• Chokochoko Mchokoe Pweza Binadamu Hutomuweza.
• Ganda la mua la jana chungu kaona kivuno.
• Hekaheka nyuma vita mbele.
• Jina jema hungara gizani.
• Kikulacho ki nguoni mwako.
• Kula vya Ndani, vya Nje Husitamani.
• Mahaba yetu asali hayahitaji sukari.
• Mapenzi ya kweli kuishi wawili Kwako mtu hanitoi.
• Mkeka mkalie hata mkinitukana wifi yenu ndie mie.
• Moyoni upeke yako.
• Nakupenda wewe sina mwengine.
• Naogopa Simba na meno yake, siogopi mtu kwa maneno yake.
• Ndfu ndio Tamu, Fupi Zinaekenya.
• Nilikuota wewe.
• Nimepata la Azizi dawa ya roho yangu.
• Nishike Unikande Nikiregea Unipande.
• Panua Paja Mkwaju Waja.
• Pendo letu limoyoni.
• Pendo likipata mjuzi humea mizizi.
• Penzi halichagui rangi.
• Si mzizi si hirizi bali moyo umeridhi.
• Takuenzi uwe wangu maishani.
• Wastara nimestirika mlilolitaka halikunifika

RAMADHAN KARIM

Read

Subscribe to RSS Feed Follow me on Twitter!